Bij de eerste serieuze vraag over een naderende scheiding komt het al ter sprake: nemen we elk een advocaat, of doen we het samen via een mediator?
De cijfers schelen meer dan velen denken.
Het budget, in drie scenario's.
Scenario 1, mediation. Een ervaren scheidingsmediator rekent gemiddeld € 175 tot € 225 per uur. Een gemiddeld traject vraagt vijf tot acht sessies van anderhalf uur, plus voorbereidingstijd en het opstellen van het convenant. Totaal: € 3.500 tot € 5.500. Inclusief het indienen van het verzoekschrift bij de rechtbank — door de mediator gezamenlijk — voor € 314 griffierecht.
Scenario 2, ieder een eigen advocaat, redelijk verlopend. Een familierecht-advocaat rekent gemiddeld € 250 tot € 350 per uur. Voor een "normale" scheiding (geen ondernemer, geen complex vermogen, twee redelijke partijen) gaat het al snel om vijftig uur werk verdeeld over beide advocaten: dossier, correspondentie, twee versies van het convenant, indienen verzoekschrift. Totaal: € 12.000 tot € 18.000. Inclusief griffierecht (beide advocaten ieder € 314).
Scenario 3, vechtscheiding. Bij conflict over kinderen, vermogen of huis loopt het snel op. Voorlopige voorzieningen, kort gedingen, twee zittingen, getuigenverhoor, ouderschapsonderzoek door de Raad voor de Kinderbescherming. Reken op honderd tot driehonderd uur. Totaal: € 25.000 tot € 75.000. Niet zelden meer.
Wat de cijfers niet laten zien.
Het werkelijke verschil zit niet in de factuur.
Bij mediation zit je samen in één kamer. Beide partijen krijgen dezelfde informatie. Het pensioenformulier wordt actief afgevinkt. De jaarvrijstelling bij ouders die willen schenken — ja, dat komt regelmatig op tafel — wordt fiscaal geadviseerd. Het convenant bevat een werkelijke overeenkomst die geen verrassingen kent.
Bij twee advocaten zit elk in een eigen kamer. Beide partijen krijgen door hun eigen advocaat ingestoken informatie, vaak gericht op wat zo gunstig mogelijk is voor de cliënt. Het pensioenformulier wordt afgehandeld door de advocaat van degene die er voordeel bij heeft — en als beide advocaten ervan uitgaan dat de ander het doet, doet niemand het. Het convenant is een onderhandeld document, en wat er in staat is wat de advocaten hebben kunnen binnenhalen, niet wat optimaal was.
Bij een vechtscheiding ontstaat een dynamiek waarin de advocaten zelf belang krijgen bij voortzetting van het conflict. Dat is niet kwaadwillend — het is structureel. Een advocaat die elke maand € 2.500 declareert, heeft geen prikkel om snel tot een akkoord te komen.
Wanneer mediation niet werkt.
Drie situaties.
Eén. Bij geweld, of de dreiging daarvan. Mediation vraagt om gelijkwaardigheid aan tafel. Waar één partij angst heeft voor de ander, of zich onder druk gezet voelt, is mediation gevaarlijk — de overeenkomsten die er uit voortkomen zijn niet vrijwillig in juridische zin, en ze houden niet stand.
Twee. Bij grote machtsverschillen. Een ondernemer met een goede accountant tegenover een partner die nooit naar de bankafschriften heeft gekeken. Een hoogopgeleide jurist tegenover een laaggeletterde partner. Een mediator kan tot op zekere hoogte balanceren, maar er zit een grens. In zulke gevallen is een eigen advocaat voor de zwakkere partij vaak verstandiger.
Drie. Bij complexe ondernemingsstructuren. BV's met stille reserves, optieregelingen, ingewikkelde fiscale constructies vragen om gespecialiseerde adviseurs. Mediation kan dan een raamwerk bieden, maar het feitelijke rekenwerk gebeurt door fiscalisten en accountants — en dat loopt al snel in de tienduizenden.
Het verschil, in één zin.
Mediation kost € 4.000. Twee advocaten kosten € 15.000. Een vechtscheiding kost € 50.000 plus jaren rust.
Maar belangrijker dan de factuur: bij mediation komt er een convenant uit dat door beiden gedragen wordt, en dat blijft staan. Bij twee advocaten komt er een convenant uit dat het beste compromis is voor dat moment, en dat over tien jaar nog steeds onderwerp van discussie kan zijn.
Begin met mediation. Stap pas over op advocaten als blijkt dat de gelijkwaardigheid ontbreekt of het conflict niet te overbruggen is.
Voor de complete eindbalans — vermogen, alimentatie, pensioen, mediation/advocaatkosten verrekend — biedt de rekentool "De eindbalans" de samenvatting.